https://uzreport.news/culture/

“TURKTAV” jamg‘armasi tarixiy qo‘lyozmalarning asl nusxasini “Ipak yo‘li” xalqaro universiteti kutubxonasiga sovg‘a qildi

Joriy yilning 20-may kuni “SHHT mamlakatlari hamkorligining yangi bosqichi: turizm va madaniy meros” forumi doirasida “TURKTAV ” jamg‘armasi tomonidan O’zbekiston tarixiga oid qo’lyozmalarning asl nusxalari “Ipak yo‘li” turizm va madaniy meros institutining kutubxonasiga topshirildi. Mazkur tashabbus Turizm va Madaniy meros vazirligi tomonidan amalga oshirildi.

Ayni vaqtga qadar Fond tomonidan 55 ming elektron qo‘lyozma hujjatlar raqamlashtirilgan. Ushbu loyiha doirasida Turkiya arxivlaridan topilgan hujjatlardan Buxoro, Qo‘qon va Xorazm xonliklariga tegishlilari topildi. Turk dunyosi madaniy merosini ayirboshlash yuzasidan ushbu arxiv hujjatlari katta ahamiyatga ega.

Forum doirasida “TURKTAV” jamg‘armasi va O‘zbekiston Respublikasi Turizm va madaniy meros vazirligi o‘rtasida hamkorlik to‘g‘risidagi muhim hujjat memorandum imzolandi. Ayni vaqtga qadar Fond tomonidan 55 ming elektron qo‘lyozma hujjatlar raqamlashtirilgan. Usmonlilar davlatining olti asrlik hukmronlik davrida o‘zi bevosita aloqador bo‘lgan mamlakatlarning geografiyasi va tarixiga oid millionlab hujjatlar to‘plangan.

Bugungi kungacha yetib kelgan bu hujjatlar Turkiya arxiv fondlarida saqlanmoqda va ularning soni millionlarni tashkil etadi. Bu boy to‘plam keng geografiyani o‘z ichiga olgan bo‘lib, Usmonlilar imperiyasi tarkibida bo‘lgan va bugungi kunda mustaqillikka erishgan qariyb qirq davlat, shuningdek, XV-XX asrlarda Yaponiyadan Amerikaga qadar mavjud bo‘lgan yuzlab mamlakatlar tarixiga oid hujjatlarni o‘z ichiga oladi. Arxivda ushbu davlatlarning XX asrgacha bo‘lgan tarixini yoritib turuvchi hujjatlar mavjud. Shunday qilib, turkiy arxiv fondlarida tarixiy Turkiston xonliklarining farmonlari, o’zaro munosabatlari, shuningdek, atrofdagi davlatlar va bevosita yoki bilvosita Usmonlilar davlati bilan munosabatlariga oid minglab hujjatlar mavjudligi shubhasiz.

Ushbu loyiha doirasida Turkiya arxivlaridan topilgan hujjatlardan Buxoro, Qo‘qon va Xorazm xonliklariga tegishlilari topildi. Ushbu materiallarni quyidagi guruhlarga bo‘lish mumkin:

– xonliklarning ichki dinamikasi doirasidagi kurash;

– o‘sha davrda musulmon dunyosining eng muhim davlati bo‘lgan va xalifalik markazi hisoblangan Usmonli davlatini qo‘llab-quvvatlash orqali o‘z qudratini mustahkamlashga urinishlar;

– elchilar orqali yuborilgan maktublar va Usmoniylar imperiyasining yuqori martabali rahbarlari tomonidan javob sifatida yozilgan maktublar;

– elchilar orqali so‘ralgan harbiy yordam va ushbu yordamga javob tariqasida to‘p yasovchi ustalarni (qurol ustalarini) jo‘natish;

– elchi delegatsiyalarini joylashtirish, sovg‘alar, ma’muriy xarajatlar, tomoshabinlar, mukofotlar;

– Turkistonlik ziyoratchilarning ziyorat yo’llari xavfsizligini ta’minlash;

– turk ziyoratchilarini Makka va Madinaga joylashtirish, shuningdek, kambag‘al ziyoratchilarning qaytishi uchun xarajatlar;

– so‘ralgan kitoblarni Turkiston madrasalariga jo‘natish;

– Turkiston aholisini, ayniqsa, Usmoniylarlar hududida yashovchi o‘zbeklarni joylashtirishamaliyotlari, jumladan, Usmonli fuqaroligini olganlarni oldingi ta’sir doirasidan chiqarish;

– Usmoniylar ta’lim muassasalarida o‘qiyotgan o‘zbek talabalari, ularga sharoit yaratish haqida;

– Usmoniylar imperiyasi hududida yashovchi o‘zbeklar tomonidan yaratilgan jamg‘armalar, bu mablag‘larni boshqarish, ular amalga oshirgan tadbirlar;

-Usmonli ma’muriyati tomonidan hurmat qilingan o‘zbek ulamolari haqida ma’lumotlar. Ulamolar va ularning farzandlari soliq va shunga o‘xshash majburiyatlarni to‘lashdan ozod qilingan.